fa تصمیم اداری هوش‌مبنا در حقوق اداری ایران تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">گسترش به‌کارگیری سامانه‌های هوش مصنوعی در فرایندهای اداری به‌ویژه در حوزه ارائه خدمات عمومی، موجب دگرگونی شیوه اتخاذ تصمیمات اداری و طرح چالش‌های نوینی در حقوق اداری شده است. تصمیم اداری هوش‌مبنا به دلیل اتکای آن بر پردازش‌های الگوریتمی، ضمن ارتقای سرعت، دقت و کارآمدی ارائه خدمات عمومی، می‌تواند اصول بنیادین حقوق اداری از جمله شفافیت، پاسخگویی، مسئولیت‌پذیری، حق دفاع و حق اعتراض شهروندان را با چالش مواجه سازد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای به بررسی چالش‌های حقوقی تصمیم اداری هوش‌مبنا در نظام حقوق اداری ایران پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مهم‌ترین چالش‌ها شامل ابهام در انتساب مسئولیت ناشی از تصمیمات الگوریتمی، فقدان الزامات قانونی برای شفافیت و قابلیت تبیین تصمیمات، محدودیت نظارت انسانی مؤثر و ناکافی بودن سازوکارهای حمایت از حقوق اشخاص متأثر از تصمیمات اداری هوش‌مبنا است. بر این اساس مقاله نتیجه می‌گیرد که استقرار مشروع و کارآمد تصمیم اداری هوش‌مبنا مستلزم توسعه چارچوب حقوقی اختصاصی در حقوق اداری ایران از طریق تبیین مفهوم و ماهیت این نوع تصمیم، پیش‌بینی مسئولیت حقوقی متناسب، تضمین شفافیت و قابلیت تبیین الگوریتم‌ها، تقویت نظارت و بازنگری انسانی و ایجاد سازوکارهای مؤثر برای اعتراض و جبران خسارت است</span></span></span><span dir="LTR" style="color:black">.</span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:12pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:11.0pt"><span style="letter-spacing:-.2pt">processes, particularly in the field of public service delivery, has transformed the manner in which administrative decisions are made and introduced new challenges in administrative law. AI-based administrative decisions, due to their reliance on algorithmic processing, while enhancing the speed, accuracy, and efficiency of public services, may challenge fundamental principles of administrative law, including transparency, accountability, responsibility, the right to defense, and citizens&rsquo; right to challenge administrative decisions. This study, employing a descriptive&ndash;analytical method and relying on library-based research, examines the legal challenges of AI-based administrative decisions within the Iranian administrative law system. The findings indicate that the main challenges include ambiguity in attributing responsibility arising from algorithmic decisions, the absence of legal requirements for transparency and explainability of decisions, limitations on effective human oversight, and the inadequacy of mechanisms for protecting the rights of individuals affected by AI-based administrative decisions. Accordingly, the article concludes that the legitimate and effective implementation of AI-based administrative decisions requires the development of a specific legal framework within Iranian administrative law through clarifying the concept and nature of such decisions, establishing appropriate legal responsibility, ensuring algorithmic transparency and explainability, strengthening human oversight and review mechanisms, and creating effective procedures for objections and compensation.</span></span></span></span></span><br> &nbsp; تصمیم اداری هوش‌مبنا, حقوق اداری, هوش مصنوعی, مسئولیت اداری, شفافیت الگوریتمی AI-based administrative decision, Administrative law, Artificial intelligence, Administrative responsibility, Algorithmic transparency 71 116 http://qjal.smtc.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1373-5&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad shahmohammadi محمد شاه محمدی 10031947532846007499 10031947532846007499 Yes farid mohseni فرید محسنی 10031947532846007500 10031947532846007500 No seyedmohammadmahdi Ghamami سیدمحمدمهدی غمامی 10031947532846007501 10031947532846007501 No