Administrative Law

fa کارایی نظام پاسخ‌گویی اداری در پرتو تحلیل اقتصادی حقوق: الگوی دو‌سطحی بازدارندگی در حقوق عمومی ایران و انگلستان Effectiveness of the Administrative Accountability System in Light of Law and Economics Analysis: A Two-Tier Deterrence Model in Public Law of Iran and the United Kingdom تخصصي Special پژوهشي Research پدیده‌ی ترک فعل اداری یکی از پیچیده‌ترین جلوه‌های ناکارآمدی نهادی در نظام حقوق عمومی ایران است؛ پدیده‌ای که نه صرفاً ناشی از سهل‌انگاری فردی مأموران، بلکه بازتابی از ضعف در طراحی انگیزه‌ها و سازوکارهای پاسخ‌گویی در اداره‌ی عمومی محسوب می‌شود. این پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد تحلیل اقتصادی حقوق و روش توصیفی–تحلیلی، به دنبال تبیین الگوی کارآمدی برای پیشگیری و بازدارندگی از ترک فعل در نظام اداری ایران است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در نظام‌های حقوقی پیشرفته، به‌ویژه در حقوق انگلستان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مصادیق نظام کامن‌لا، مسئولیت اداری ناشی از ترک فعل بر مبنای دو معیار اساسی یعنی تکلیف قانونی به اقدام و قابلیت پیش‌بینی زیان استوار است. تحلیل اقتصادی نیز آشکار می‌سازد که مسئولیت حقوقی دولت در برابر ترک فعل، باید تابعی از تعادل هزینه–فایده و کارایی سازوکارهای انگیزشی باشد؛ به گونه‌ای که علاوه بر پیشگیری از زیان‌های اجتماعی، از تحمیل هزینه‌های نامتعارف بر نهادهای عمومی جلوگیری شود. بررسی ساختار حقوق اداری ایران نشان می‌دهد که واکنش‌گرایی نظام حقوقی، ابهام در معیار تقصیر و فقدان شاخص‌های عملکردی روشن، موجب کاهش بازدارندگی و ضعف در انگیزش مأموران برای اقدام مؤثر شده است. در پاسخ به این چالش‌ها، پژوهش حاضر الگوی دوسطحی پاسخ‌گویی اداری را پیشنهاد می‌کند که در سطح نخست، بر مسئولیت‌های قانونی و مدنی و در سطح دوم، بر سازوکارهای اقتصادی و انگیزشی مبتنی است. همچنین گذار از رویکرد صرفاً مجازات‌محور به نظام پاسخ‌گویی انگیزشی–بازدارنده، شرط تحقق کارایی نهادی و اعتماد عمومی در نظام اداری ایران است؛ الگویی که در آن مأموران دولت از طریق ترکیب مسئولیت مالی محدود، پاداش‌های عملکردی و نظارت‌های هوشمندانه، به رفتارهای فعال، شفاف و پیش‌بینی‌گرانه ترغیب می‌شوند.   Administrative omission represents one of the most complex manifestations of institutional inefficiency within Iran’s public law system. This phenomenon is not merely the result of individual negligence by officials but reflects structural weaknesses in incentive design and accountability mechanisms in public administration. This study employs a law and economics approach, combined with descriptive-analytical methods, to propose an effective model for preventing and deterring administrative omissions in Iran. Findings indicate that in advanced legal systems, particularly in the United Kingdom as a key example of common law, administrative liability for omissions is based on two core criteria: the legal duty to act and the foreseeability of harm. Economic analysis further demonstrates that governmental legal responsibility for omissions should be a function of cost–benefit equilibrium and the efficiency of incentive mechanisms, ensuring both the prevention of social harm and the avoidance of disproportionate costs to public institutions. An examination of Iran’s administrative law framework reveals that its reactive nature, ambiguity in the standard of fault, and lack of clear performance indicators reduce deterrence and weaken officials’ motivation to act effectively. In response, this study proposes a two-tier administrative accountability model, wherein the first tier emphasizes legal and civil responsibilities, and the second tier focuses on economic and incentive-based mechanisms. Transitioning from a purely punitive approach to an incentive–deterrence system is essential for achieving institutional efficiency and public trust in Iran’s administrative system. Within this model, government officials are encouraged toward proactive, transparent, and anticipatory behavior through a combination of limited financial liability, performance-based rewards, and smart supervisory mechanisms.   ترک فعل اداری؛ تحلیل اقتصادی حقوق؛ پاسخ‌گویی اداری؛ کارایی نهادی؛ بازدارندگی؛ حقوق عمومی ایران. Administrative omission, Law and economics, Administrative accountability, Institutional efficiency, Deterrence, Public law in Iran. 93 115 http://qjal.smtc.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-716-6&slc_lang=fa&sid=1 Hadi Shokri هادی شکری No Mahdi Falahkhariki مهدی فلاح خاریکی No Ahmad Esfandyari احمد اسفندیاری No