fa جایگاه دیوان عدالت اداری در الزام دستگاه‌ها به افشای اطلاعات طبق قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات مصوب ۱۳۸۸: تحلیل رویه ۱۰ سال اخیر (۱۳۹۳-۱۴۰۳) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span b="" lang="AR-SA" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">حق دسترسی آزاد به اطلاعات در نظام حقوقی ایران با تصویب قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات مصوب ۱۳۸۸ به رسمیت شناخته شد. با این حال، اجرای موثر این حق مستلزم نظارت دقیق و ضمانت اجرای موثر توسط نهادهای صلاحیت‌دار است. دیوان عدالت اداری طی ده سال اخیر (۱۳۹۳-۱۴۰۳) نقشی تعیین‌کننده در تضمین این حق ایفا کرده است. این مقاله با بررسی جامع آرای دیوان عدالت اداری - اعم از آرای شعب بدوی و تجدیدنظر، هیأت عمومی و آرای وحدت رویه - نشان می‌دهد که رویه قضایی دیوان عمدتاً در جهت حمایت از شفافیت و الزام دستگاه‌های مشمول قانون به افشای اطلاعات بوده است. در موارد متعدد، هیأت عمومی دیوان مقررات و مصوباتی را که متضمن ایجاد محدودیت غیرقانونی بر دسترسی به اطلاعات بوده‌اند ابطال کرده و بر اصل عدم نیاز به توجیه درخواست اطلاعات و عدم ایجاد تبعیض در دسترسی تأکید نموده است. همچنین، دیوان ضمن نظارت بر تصمیمات &laquo;کمیسیون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات&raquo; به عنوان مرجع اداری ویژه اجرای قانون، در مواردی این تصمیمات را در راستای قانون تفسیر یا نقض کرده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که رویه دیوان عدالت اداری طی این دهه به تدریج به سمت تثبیت حق دسترسی به اطلاعات حرکت کرده و با شناسایی چالش‌های عملی، در تبیین حدود و ثغور این حق نقش‌آفرینی نموده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع درجه‌اول همچون نصوص قوانین و آرای قضایی، الگوهای رفتاری دیوان را استخراج و تحلیل می‌کند و در پایان ضمن جمع‌بندی تحولات مفهومی در رویه قضایی، توصیه‌هایی برای بهبود اجرای قانون ارائه می‌دهد</span></span><span dir="LTR" style="color:black">.</span><span b="" lang="AR-SA" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:12pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:80%"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif"><span style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:80%"><span style="color:black">The right of free access to information in the Iranian legal system was recognized with the enactment of the Law on Publication and Free Access to Information in 2009. Nevertheless, the effective realization of this right requires careful oversight and effective enforcement guarantees by competent authorities. Over the past decade (2014&ndash;2024), the Administrative Justice Court has played a decisive role in safeguarding this right. Through a comprehensive review of the Court&rsquo;s rulings&mdash;including decisions of first-instance and appellate branches, the General Assembly, and unifying precedent decisions&mdash;this article demonstrates that the Court&rsquo;s judicial practice has largely been oriented toward supporting transparency and obligating bodies subject to the Law to disclose information. In numerous instances, the General Assembly of the Court has annulled regulations and enactments that imposed unlawful restrictions on access to information, emphasizing the principle that requests for information do not require justification and that discrimination in access must not be permitted. Moreover, by overseeing the decisions of the &ldquo;Commission on Publication and Free Access to Information&rdquo; as the specialized administrative authority responsible for implementing the Law, the Court has, in certain cases, interpreted these decisions in line with the Law or overturned them. The research findings indicate that over this decade the practice of the Administrative Justice Court has gradually moved toward the consolidation of the right of access to information and, by identifying practical challenges, has played a significant role in clarifying the scope and limits of this right. Employing a descriptive-analytical method and relying on primary sources such as statutory texts and judicial decisions, this article extracts and analyzes the Court&rsquo;s patterns of behavior and, in conclusion, while summarizing conceptual developments in judicial practice, offers recommendations for improving the implementation of the Law.</span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; دیوان عدالت اداری, حق دسترسی به اطلاعات, قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات, شفافیت, رویه قضایی : Administrative Justice Court, Right of Access to Information, Act on Publication and Free Access to Information, Transparency, Judicial Practice 81 103 http://qjal.smtc.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-298-14&slc_lang=fa&sid=1 Ali Shariati Rad علی شریعتی راد 10031947532846007347 10031947532846007347 No Maedeh Soleimani Dinani مائده سلیمانی دینانی 10031947532846007348 10031947532846007348 Yes