[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
بخش‌های اصلی
اطلاعات نشریه::
محورهای موضوعی::
صفحه اصلی::
آرشیو مجله و مقالات::
برای نویسندگان::
برای داوران::
ثبت نام و اشتراک::
تسهیلات پایگاه::
فهرست مقالات آماده انتشار::
فرم تعهد نویسندگان::
فرم تعارض منافع::
فرایند داوری::
پرسش های متداول::
تماس با ما::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
..
آمار فصلنامه

تعداد دوره ها

13

نسخه های نشریه 

     46

مقالات منتشر شده

383

تعداد داوران

311

..
همکاری با انجمن
این فصلنامه به موجب تفاهم نامه منعقد شده میان مرکز آموزش مدیریت دولتی و انجمن علمی ایرانی حقوق اداری، از همکاری با این انجمن برخوردار است.
..
پرتال نشریات علمی
..
دسترسی آزاد
..
ای نماد
..
:: دوره 13، شماره 46 - ( 7-1405 ) ::
جلد 13 شماره 46 صفحات 116-71 برگشت به فهرست نسخه ها
تصمیم اداری هوش‌مبنا در حقوق اداری ایران
محمد شاه محمدی* ، فرید محسنی ، سیدمحمدمهدی غمامی
چکیده:   (278 مشاهده)
گسترش به‌کارگیری سامانه‌های هوش مصنوعی در فرایندهای اداری به‌ویژه در حوزه ارائه خدمات عمومی، موجب دگرگونی شیوه اتخاذ تصمیمات اداری و طرح چالش‌های نوینی در حقوق اداری شده است. تصمیم اداری هوش‌مبنا به دلیل اتکای آن بر پردازش‌های الگوریتمی، ضمن ارتقای سرعت، دقت و کارآمدی ارائه خدمات عمومی، می‌تواند اصول بنیادین حقوق اداری از جمله شفافیت، پاسخگویی، مسئولیت‌پذیری، حق دفاع و حق اعتراض شهروندان را با چالش مواجه سازد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای به بررسی چالش‌های حقوقی تصمیم اداری هوش‌مبنا در نظام حقوق اداری ایران پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مهم‌ترین چالش‌ها شامل ابهام در انتساب مسئولیت ناشی از تصمیمات الگوریتمی، فقدان الزامات قانونی برای شفافیت و قابلیت تبیین تصمیمات، محدودیت نظارت انسانی مؤثر و ناکافی بودن سازوکارهای حمایت از حقوق اشخاص متأثر از تصمیمات اداری هوش‌مبنا است. بر این اساس مقاله نتیجه می‌گیرد که استقرار مشروع و کارآمد تصمیم اداری هوش‌مبنا مستلزم توسعه چارچوب حقوقی اختصاصی در حقوق اداری ایران از طریق تبیین مفهوم و ماهیت این نوع تصمیم، پیش‌بینی مسئولیت حقوقی متناسب، تضمین شفافیت و قابلیت تبیین الگوریتم‌ها، تقویت نظارت و بازنگری انسانی و ایجاد سازوکارهای مؤثر برای اعتراض و جبران خسارت است.
 
واژه‌های کلیدی: تصمیم اداری هوش‌مبنا، حقوق اداری، هوش مصنوعی، مسئولیت اداری، شفافیت الگوریتمی
متن کامل [PDF 11364 kb]   (100 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
فهرست منابع
1. اکبری، ایمان، دانایی فرد، حسن، عبدالحمید، مهدی، محمودی، مصطفی و خسروی، مهدی. (1403). شناسایی و اولویت‌بندی موانع و چالش‌های حکمرانی داده‌محور از منظر به کارگیری هوش مصنوعی و فناوری‌های مبتنی بر داده در بخش عمومی. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 14(51 ویژه‌نامه)، 56-81.
2. • اکبری، ایمان، واعظی، رضا، اصلی پور، حسین، عبدالحسین زاده، محمد و شهرآئینی، سیدمجتبی. (1403). شناسایی و مدل‌سازی کارکردهای هوش مصنوعی در ارتقای کارآمدی نظام اداری و ارائه خدمات عمومی. مطالعات مدیریت دولتی ایران، 7(2)، 111-147.
3. • بابائیان، فاطمه، صفدری رنجبر، مصطفی و حکیم، امین. (1402). واکاوی نقش هوش مصنوعی در چرخه سیاست گذاری عمومی؛ رویکرد فراترکیب. بهبود مدیریت، 17(2)، 115-150.
4. • طباطبایی مؤتمنی، منوچهر. (۱۴۰۴). حقوق اداری (ویرایش چهارم، چاپ بیست‌وهشتم). تهران: سمت.
5. • رحمت اللّهی حسین، نجارزاده هنجنی مجید. مبانی لزوم اِعمال حاکمیت دولت بر بنگاه‌های خصوصی‌شده متولّیِ خدمات عمومی. حقوق اداری. ۱۳۹۵؛ ۴ (۱۱) :۱۱۱-۱۲۸.
6. • رشیدی‌خویگانی، رضا. (۱۳۹۷). نقد و تحلیل نظریه خدمات عمومی و اصول حاکم بر آن مبتنی بر آموزه‌های اسلامی. تهران: نشر ماهواره.
7. • زارعی، محمد حسین، و نجارزاده هنجنی، مجید. (1396). مفهوم خدمات عمومی و تحول آن در پرتو دکترین کارکرد عمومی. پژوهش حقوق عمومی، 19(56)، 9-32.
8. • شهبازی نیا، مرتضی و ذوالقدر، محمد جواد . (1403). امکان‌سنجی اعطای شخصیت ‌حقوقی به هوش‌ مصنوعی:ارائه پیشنهاد سیاستی به مقنن ایرانی. سیاست علم و فناوری، 17(3)، 41-52.
9. • شیخوند، محمد صادق، کرد علیوند، روح الدین، مینایی، بهروز، آشوری، محمد و مهدوی ثابت، محمدعلی . (1402). مطالعه تطبیقی کاربرد تسهیل کننده هوش مصنوعی در امر تعقیب کیفری؛ ظرفیت‌ها و چالش‌ها. پژوهش های حقوق تطبیقی، 27(1)، 81-104.
10. • غمامی، سید محمدمهدی. (۱۴۰۳). سخن سردبیر: مقدمه‌ای بر چرایی قانون‌گذاری هوش مصنوعی. فصلنامه حقوق و دولت، ۵(۱)، ۱-۸.
11. • فرتاش، کیارش . (1403). سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری فعال و هدفمند برای کاربردی‌سازی هوش مصنوعی. سیاست علم و فناوری، 17(4)، 1-5.
12. • لطیف زاده، مهدیه . (1403). تحلیل حقوقی فریب الگوریتمی در عصر هوش‌مصنوعی: چالش‌ها و راهکارها. سیاست علم و فناوری، 17(4)، 71-88.
13. • محمودی، مصطفی، اکبری، ایمان و بابایی، سحر. (1403). رویکردهای تنظیم گرانه در راستای مدیریت چالش های اخلاقی و سیاستی در حکمرانی داده محور. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 14(51 ویژه‌نامه)، 126-149.
14. • نجارزاده هنجنی مجید. تحوّلات الگوهای مدیریتیِ خدمات عمومی؛ از خدمات عمومی کلاسیک تا خدمات عمومی نوین . حقوق اداری. ۱۳۹۸؛ ۶ (۱۹) :۲۶۵-۲۸۸.
15. • نجارزاده هنجنی، مجید و شمسی محب، علیرضا. (1402). فرصت‌ها و تهدیدهای خدمات عمومی الکترونیک از منظر حقوق اداری. حقوق فناوری های نوین، 4(8)، 21-35.
16. • هاشمی، سیدحسین (۱۴۰۳). کنترل یا نوآوری؛ الزامات حقوقی سیاست‌های تنظیمی در زمینه هوش مصنوعی. فصلنامه حقوق و دولت، ۵(۱)، ۹-۳۰.
17. Anderljung, M., Barnhart, J., Korinek, A., Leung, J., O'Keefe, C., Whittlestone, J., et al. (2023). Frontier AI regulation: Managing emerging risks to public safety. arXiv. [DOI:10.48550/arXiv.2307.03718v4]
18. Bovens, M., & Zouridis, S. (2002). From street-level to system-level bureaucracies. Public Administration Review, 62(2), 174-184. [DOI:10.1111/0033-3352.00168]
19. Cane, P., Hofmann, H. C. H., Ip, E. C., & Lindseth, P. L. (Eds.). (2020). The Oxford handbook of comparative administrative law. Oxford University Press. [DOI:10.1093/oxfordhb/9780198799986.001.0001]
20. Chavan, S., Shendkar, A., & Ingle, S. (2025). Responsible use of AI in balancing public safety with individual freedoms. International Journal of Multidisciplinary and Scientific Emerging Research, 13(2). [DOI:10.15662/IJMSERH.2025.1302017]
21. Cobbe, J., Veale, M., & Singh, J. (2023, June). Understanding accountability in algorithmic supply chains. In Proceedings of the 2023 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (pp. 1186-1197). [DOI:10.1145/3593013.3594073] [PMCID]
22. Coglianese, C., & Lehr, D. (2023). Regulating by Robot: Administrative Decision Making in the Machine Age. Georgetown University Press.
23. Council of Europe. (2024). Council of Europe Framework Convention on Artificial Intelligence and Human Rights, Democracy and the Rule of Law (CETS No. 225). Council of Europe Treaty Office. https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=treaty-detail&treatynum=225
24. Craig, P. P. (2021). Subsidiarity, a political and legal analysis. Journal of Common Market Studies, 50(1), 72-87. [DOI:10.1111/j.1468-5965.2011.02228.x]
25. European Commission. (2024). AI Act-Innovation and policy pages (Policy overview). https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/regulatory-framework-ai
26. European :union:. (2024). Regulation
27. (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 laying down harmonised rules on artificial intelligence (AI Act). https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj/eng
28. International Organization for Standardization, & International Electrotechnical Commission. (2023). ISO/IEC 42001:2023 Information technology-Artificial intelligence-Management system. https://www.iso.org/standard/42001
29. JuLIA Project. (2025). Artificial Intelligence, Judicial Decision-Making and Fundamental Rights: JuLIA Handbook (pp. 19-21).
30. NIST-National Institute of Standards and Technology. (2023). Artificial Intelligence Risk Management Framework (AI RMF 1.0). U.S. Department of Commerce. https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/ai/NIST.AI.100-1.pdf [DOI:10.6028/NIST.AI.100-1.jpn]
31. O'Neil, C. (2016). Weapons of Math Destruction: How Big Data Increases Inequality and Threatens Democracy. Crown Publishing.
32. OECD. (2024). Regulatory experimentation: Moving ahead on the agile regulatory governance agenda (Report). OECD Publishing. https://www.oecd.org/regulatory-policy/regulatory-experimentation_fc84553c.pdf
33. Podder, S. N. (2026). Administrative Decisions and System Design: The Misalignment of Legal Scrutiny in AI-Assisted Governance. SSRN. [DOI:10.2139/ssrn.6102086]
34. Sulistyantoro, G. T., Khaq, A., Khan, M. Z. K., Amin, A., & Hussain, A.-A.-M. (2024). Shaping artificial intelligence governance and risk management in the public sector: Regulatory insights. Lex Publica, 11(1), 161-181. [DOI:10.58829/lp.11.1.2024.261]
35. Wachter, S., Mittelstadt, B., & Floridi, L. (2017). Why a right to explanation of automated decision-making does not exist in the General Data Protection Regulation. International Data Privacy Law, 7(2), 76-99. [DOI:10.1093/idpl/ipx005] [PMCID]
36. Wirtz, B. W., Weyerer, J. C., & Geyer, C. (2019). Artificial intelligence and the public sector-Applications and challenges. International Journal of Public Administration, 42(7), 596-615. [DOI:10.1080/01900692.2018.1498103]
37. Yeung, K. (2018). Algorithmic regulation: A critical interrogation. Regulation & Governance, 12(4), 505-523. [DOI:10.1111/rego.12158]
38. Zaidan, E. (2024). AI governance in a complex and rapidly changing world. Humanities and Social Sciences Communications. [DOI:10.1057/s41599-024-03560-x]
ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

shahmohammadi M, mohseni F, Ghamami S. AI-Based Administrative Decisions in Iran Administrative Law. qjal 2026; 13 (46) :71-116
URL: http://qjal.smtc.ac.ir/article-1-1550-fa.html

شاه محمدی محمد، محسنی فرید، غمامی سیدمحمدمهدی. تصمیم اداری هوش‌مبنا در حقوق اداری ایران. حقوق اداری. 1405; 13 (46) :71-116

URL: http://qjal.smtc.ac.ir/article-1-1550-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
دوره 13، شماره 46 - ( 7-1405 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه علمی پژوهشی حقوق اداری Administrative Law
Persian site map - English site map - Created in 0.24 seconds with 47 queries by YEKTAWEB 4777